Obrońca i pełnomocnik z urzędu „na wniosek” strony w postępowaniu karnym
Z dniem wejścia w życie nowelizacji procedury karnej przeprowadzonej ustawą z dnia 27 września 2013 r., a następnie uzupełnionej nowelą z dnia 20 lutego 2015 r. dotychczasowy obraz dostępu stron procesu karnego do pomocy prawnej uległ znaczącej zmianie.
Po pierwsze należy wymienić, iż zmianie uległa zarówno granica wieku, do którego ukończenia oskarżony musi mieć obrońcę, ale także zrezygnowano z powiązania wieku z datą czynu, wskazując, iż jedynie istotny jest wiek oskarżonego w trakcie procesu.
Kolejna zmiana dotyczyła ograniczenia prawa do obrońcy niezbędnej w sprawach należących do właściwości sądów okręgowych, zawężając ją jedynie do sytuacji, w której oskarżonemu zarzucono zbrodnię. W nowym kształcie ustawa wykluczyła podstawę do tego typu obrony przy innych przestępstwach z racji samego pozbawienia oskarżonego wolności.
Od czasu wspomnianej nowelizacji tylko podejrzany na etapie postępowania przygotowawczego musi wykazywać, że nie ma dostatecznych środków na opłacenie obrońcy. Oskarżony w postępowaniu sądowym, jeżeli chce korzystać z pomocy obrońcy z urzędu, nie musi wykazywać swego ubóstwa, co oznacza, że jeżeli nie ma on obrońcy z wyboru, to na jego wniosek wyznacza się mu obligatoryjnie obrońcę z urzędu.
Identyczne rozwiązanie przyjęto w stosunku do strony innej niż oskarżony, na której to wniosek, gdy nie ma pełnomocnika z wyboru, wyznacza się jej pełnomocnika z urzędu.
poniżej niektóre przepisy regulujące udział obrońcy i pełnomocnika w postępowaniu karnym
Obrona obligatoryjna
art 79 kodeksu postępowania karnego
§ 1. W postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli:
1) nie ukończył 18 lat,
2) jest głuchy, niemy lub niewidomy,
3) zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona,
4) zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny.
§ 2. Oskarżony musi mieć obrońcę również wtedy, gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę.
§ 3. W wypadkach, o których mowa w § 1 i 2, udział obrońcy jest obowiązkowy w rozprawie oraz w tych posiedzeniach, w których obowiązkowy jest udział oskarżonego.
§ 4. Uznając za uzasadnioną opinię biegłych lekarzy psychiatrów, że czyn oskarżonego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny, sąd orzeka, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy. Prezes sądu albo sąd zwalnia wówczas obrońcę z jego obowiązków, chyba że zachodzą inne okoliczności przemawiające za tym, aby oskarżony miał obrońcę wyznaczonego z urzędu.
Obrona obligatoryjna przed sądem okręgowym
Art. 80 kodeksu postępowania karnego
Oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sądem okręgowym, jeżeli zarzucono mu zbrodnię. W takim wypadku udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy.
Wyznaczenie obrońcy z urzędu na wniosek
Art. 80a.
§ 1. Na wniosek oskarżonego, który nie ma obrońcy z wyboru, prezes sądu, sąd lub referendarz sądowy wyznacza w postępowaniu sądowym obrońcę z urzędu, chyba że ma zastosowanie art. 79 § 1 lub 2 albo art. 80. W takim wypadku udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy.
§ 2. Przepis § 1 zdanie pierwsze stosuje się odpowiednio do wyznaczenia obrońcy w celu dokonania określonej czynności procesowej w toku postępowania sądowego,
§ 3. Ponowne wyznaczenie obrońcy w trybie, o którym mowa w § 1 i 2, jest dopuszczalne jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
§ 4. Na zarządzenie prezesa sądu o odmowie ponownego wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na postanowienie sądu o odmowie ponownego wyznaczenia obrońcy – zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu.
adwokat Tomasz Murgrabia
www.murgrabia-adwokat.pl
